خطاهای رایج در تفسیر آزمایشهای غدد درونریز
مقدمه
آزمایشهای غدد درونریز از اهمیت بالایی در تشخیص و مدیریت بیماریهای مختلف برخوردارند. اما تفسیر نادرست این آزمایشها میتواند منجر به تشخیص غلط و درمانهای نامناسب شود. این مقاله به بررسی خطاهای رایج در تفسیر آزمایشهای مختلف محورهای غدد درونریز و راهکارهای اجتناب از آنها میپردازد.
محور لاکتوتروف (پرولاکتین)
– تشخیص: آزمایش PRL سرمی برای تشخیص هیپرپرولاکتینمی کافی است. اگر نتیجه مبهم باشد، باید تکرار شود.
– خطاهای رایج:
– مقادیر کاذب نرمال: در صورت وجود آدنوم هیپوفیز بزرگ با PRL کمی افزایش یافته، توصیه میشود که سرم به نسبت 1:100 رقیق شود تا اثر Hook بررسی شود.
– ماکروپرولاکتینمی: در صورت عدم وجود علائم بالینی نظیر گالاکتوره یا اختلال قاعدگی، باید به ماکروپرولاکتینمی شک کرد. آزمایش PEG میتواند ماکروپرولاکتین را از مونومریک PRL جدا کند.
محور کورتیکوتروف (کورتیکواستروئید)
– هیپوفانکشن (کمکاری): آزمایش تحریک ACTH برای تشخیص کافی است. در برخی موارد، آزمایش با دوز پایین Synacthen® (1 میکروگرم) ترجیح داده میشود.
– هایپرفانکشن (پرکاری): برای تشخیص سندرم کوشینگ، آزمایش سرکوب دگزامتازون 1 میلیگرم توصیه میشود. در صورت مصرف داروهای ضدتشنج یا افسردگی، ممکن است نتایج کاذب مثبت مشاهده شود.
محور سوماتوتروف (هورمون رشد)
در موارد آکرومگالی بدون آدنوم هیپوفیز، آزمایش GHRH پلاسمایی توصیه میشود. در بیماران مبتلا به دیابت، مقادیر IGF-1 ممکن است به دلیل پروتئولیز IGFBP-3 کاهش یابد که میتواند منجر به تفسیر نادرست شود.
محور گنادوتروف (هورمونهای جنسی):
– تستوسترون: برای مردان، آزمایش تستوسترون باید بین ساعت 8 تا 10 صبح انجام شود. در صورت نتیجه مشکوک، آزمایش دوم و اندازهگیری SHBG توصیه میشود.
– خطای رایج: مصرف استروئیدها (مانند پردنیزولون) میتواند باعث تداخل در اندازهگیری شود. کروماتوگرافی مایع-طیفسنجی جرمی (LC-MS) برای اندازهگیری دقیق توصیه میشود.
نتیجهگیری
درک دقیق از خطاهای رایج در تفسیر آزمایشهای غدد درونریز و اتخاذ روشهای مناسب برای جلوگیری از آنها میتواند منجر به تشخیص و درمان بهتر بیماران شود.
